Çi Guherî?

Qanûna derbarê Kirina Guhertinan di Hin Qanûnan de ji bo Xebitîna Bibandor û Berhemdar a Dadweriyê ya bi hejmara 7589 (Yargının Etkin ve Verimli İşlemesine Yönelik Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun), ku di nav raya giştî de wekî 12emîn Pakêta Dadweriyê (12. Yargı Paketi) tê nasîn, di Rojnameya Fermî (Resmî Gazete) ya bi tarîxa 31ê Tîrmeha 2026an û hejmara 33326 de hate weşandin û ket meriyetê. Bi xala 19an a Qanûnê, xala 107an a Qanûna Usûla Dadweriya Medenî ya bi hejmara 6100 (Hukuk Muhakemeleri Kanunu – HMK) ku doza daxwaza nediyar (belirsiz alacak davası) rêk dixist, hate rakirin.

Ev guhertin rasterast bandorê li wan karkeran dike ku dema vekirina dozê mîqdara tam a daxwaza xwe nizanin. Nûbûnên sereke ev in:

  • Ji 31ê Tîrmeha 2026an û pê ve doza daxwaza nediyar nayê vekirin.
  • Di doza qismî (kısmi dava) de, daxwaz dikare di heman dozê de tenê carekê û bêyî ku bikeve ber qedexeya berfirehkirina îddîayê (iddianın genişletilmesi yasağı), heta dawiya lêpirsînê (tahkikat) were zêdekirin; ji bo beşa zêdekirî jî tê qebûlkirin ku demborîn (zamanaşımı) ji roja dozê ve hatiye birîn (HMK m. 109/4).
  • Dozên daxwaza nediyar ên ku berî vê tarîxê hatine vekirin, li gorî hukmên xala 107an a hatî rakirin berdewam tên dîtin.
  • Dema di navbera rûniştinan (duruşma) de wekî qaîde nikare ji sê mehan dirêjtir be (HMK m. 147/3).

Doza Daxwaza Nediyar Çi Bû û Çima Ji bo Karkeran Girîng Bû?

Doza daxwaza nediyar cureyekî dozê bû ku dihate bikaranîn dema ku dema vekirina dozê diyarkirina mîqdar an nirxê daxwazê bi tevahî û bi teqezî nedihate hêvîkirin an jî ne gengaz bû. Dozger (davacı) dikarî bi nîşandana mîqdareke kêmtirîn a daxwazê dozê veke; piştî berhevkirina delîlan û bi taybetî piştî wergirtina rapora pisporê dadgehê (bilirkişi), dikarî daxwaza xwe zêde bike.

Di daxwazên darayî yên karkeran de ev cureyê dozê pir dihate bikaranîn. Hesabkirina daxwazên wekî xebata zêde (fazla çalışma), betlaneya heftane (hafta tatili) û mûçeya cejnên neteweyî û betlaneyên giştî (ulusal bayram ve genel tatil ücreti), bêyî tomarên amadebûnê (puantaj), gotinên şahidan û lêkolîna pisporê dadgehê pir caran nayê kirin. Doza daxwaza nediyar îmkan dida karker ku bêyî ku neçar bimîne vî hesabî dema vekirina dozê bike, mafê xwe biparêze. Di pratîkê de, ka kîjan daxwaz bi rastî nediyar tên hesibandin, di biryarên Dadgeha Bilind a Temyîzê (Yargıtay) de jî cihê nîqaşê bû.

Êdî Kîjan Rê Dê Were Şopandin? Doza Qismî û HMK 109/4

Bi rakirina doza daxwaza nediyar re, ji bo daxwazên darayî yên karkeran ên ku mîqdara wan dema vekirina dozê nayê zelalkirin, rêya ku derdikeve pêş doza qismî ye. Di doza qismî de tenê beşek ji daxwazê tê dozkirin. Bendê çaremîn ê ku bi Qanûna bi hejmara 7589 li xala 109an a HMKyê hatiye zêdekirin, doza qismî nêzîkî wê îmkanê kiriye ku doza daxwaza nediyar pêşkêş dikir:

  • Daxwaz di heman dozê de tenê carekê dikare were zêdekirin.
  • Zêdekirin heta dawîbûna lêpirsînê dikare were kirin; ji ber vê yekê gengaz e ku piştî wergirtina rapora pisporê dadgehê were kirin.
  • Ji bo zêdekirinê qedexeya berfirehkirina îddîayê nayê sepandin; ne hewce ye ku serî li rêya sererastkirinê (ıslah) were dayîn.
  • Ji bo beşa zêdekirî, tê qebûlkirin ku demborîn ji roja dozê ve hatiye birîn. Bi vî awayî, heta ku dema demborînê di dema dozê de biqede jî, daxwaza zêdekirî nayê hesibandin ku ketiye ber demborînê.

Divê were gotin ku doza qismî ne di her rewşê de dikare were vekirin: Li gorî bendê duyem ê xala 109an a HMKyê, heke mîqdara mijara daxwazê di navbera aliyan de bênîqaş be an jî bi awayekî eşkere diyar be, doza qismî nayê vekirin. Herwiha di pratîkê de tê pêşniyarkirin ku di daxwaznameya dozê (dava dilekçesi) de bi eşkereyî were diyarkirin ku mafên derbarê beşa zêde de (fazlaya ilişkin haklar) tên parastin. Her çend rêya sererastkirinê hîn di meriyetê de be jî, ji ber ku ji bo beşa ku bi sererastkirinê hatiye zêdekirin îtîraza demborînê dikare bikeve rojevê, îmkana nû ya zêdekirinê di doza qismî de ji bo karker vebijarkeke ewletir e.

Dozên Daxwaza Nediyar ên Berê Hatine Vekirin Dê Çi Bibin?

Li gorî bendê dehemîn ê xala demkî ya 1ê (geçici 1. madde) ya Qanûna bi hejmara 7589, xala 107an a hatî rakirin ji bo dozên ku berî roja rakirina wê hatine vekirin, berdewam tê sepandin. Ji ber vê yekê, heke doza we ya daxwaza nediyar a ku berî 31ê Tîrmeha 2026an hatiye vekirin hebe, doz li gorî hukmên kevn tê dîtin û hûn dikarin di çarçoveya van hukman de daxwaza xwe zêde bikin.

Heke we hîn doz venekiribe an jî hûn di qonaxa navbeynkariyê (arabuluculuk) de bin, divê doza we li gorî rêkxistina nû wekî doza qismî an jî li ser mîqdara tam were vekirin. Ji ber vê yekê girîng e ku stratejiya dozê berî vekirina dozê were diyarkirin.

Navbeynkariya Mecbûrî Berî Dozê

Li gorî xala 3yan a Qanûna Dadgehên Kar a bi hejmara 7036 (İş Mahkemeleri Kanunu), di dozên ku li ser bingeha qanûnê an peymana kar a takekesî an kolektîf (bireysel veya toplu iş sözleşmesi) ji bo daxwaza darayî û tazmînata karker an kardêr û ji bo vegerandina kar (işe iade) tên vekirin de, serlêdana li navbeynkar berî vekirina dozê şertê dozê (dava şartı) ye. Heke di hevdîtinên navbeynkariyê de lihevkirin pêk neyê, bi tutanaxa dawî (son tutanak) re doz dikare were vekirin.

  • Di serlêdana navbeynkariyê de hemû kalemên daxwazê yên ku dê werin xwestin bi eşkereyî diyar bikin; ji bo kalemên ku di tutanaxê de cih negirtine, kêmasiya şertê dozê dikare bikeve rojevê.
  • Di dema ji serlêdana li navbeynkar heta roja amadekirina tutanaxa dawî de, demborîn radiweste û dema betalkirina mafê (hak düşürücü süre) naxebite.
  • Belgeya lihevkirinê (anlaşma belgesi) ya ku di navbeynkariyê de tê îmzekirin, ji bo mijarên ku li ser wan lihevkirin hatiye kirin aliyan girê dide; berî ku îmze bikin, rastbûna hesaban kontrol bikin.

Demên Demborînê di Daxwazên Darayî yên Karkeran de

Bi rakirina doza daxwaza nediyar re, şopandina demên demborînê hîn girîngtir bûye. Demên demborînê ji bo daxwazên darayî yên sereke yên karkeran ev in:

  • Tazmînatên girêdayî bidawîbûna peymana kar (iş sözleşmesi) ên wekî tazmînata kidemê (kıdem tazminatı), tazmînata agahdarkirinê (ihbar tazminatı) û tazmînata niyeta xerab (kötü niyet tazminatı), û mûçeya destûra salane (yıllık izin ücreti): ji bidawîbûna peymana kar ve 5 sal.
  • Mûçe, xebata zêde, betlaneya heftane û mûçeyên cejnên neteweyî û betlaneyên giştî: ji roja ku her daxwazek dikeve dema dayînê (muaccel olduğu tarih) ve 5 sal.
  • Di dema navbeynkariyê de demborîn radiweste; lê dema ku li derveyî vê demê derbas dibe tê hesabkirin. Divê neyê jibîrkirin ku bi taybetî di daxwazên demdemî yên wekî xebata zêde de, ji bo her mehê demeke demborînê ya cuda dimeşe.

Belgeyên ku Divê Berî Vekirina Dozê Werin Amadekirin

Ji bo ku mîqdara daxwazê dema vekirina dozê bi qasî ku gengaz e rast were diyarkirin, berhevkirina belgeyên jêrîn ji berê ve bi kêr tê:

  • Peymana kar û, heke hebin, protokolên pêvek
  • Bordroyên mûçeyê (ücret bordrosu) û lîsteyên hesabê bankê yên ku mûçe tê de hatiye razandin
  • Lîsteya xizmetê ya Saziya Ewlehiya Civakî (SGK hizmet dökümü)
  • Tomarên amadebûnê (puantaj), yên têketin-derketinê an yên nobetan (vardiya)
  • Agahdariya fesxê (fesih bildirimi), îxtarname (ihtarname) û nameyên ku bi kardêr re hatine guhertin
  • E-name, peyam an tomarên erkan ên ku saetên xebatê û erkan nîşan didin
  • Agahiyên kesên ku dikarin li ser şertên xebatê şahidiyê bikin

Guhertinên Din: Faîza Qanûnî û Navberên Rûniştinan

Bi heman Qanûnê, xala 1ê ya Qanûna derbarê Faîza Qanûnî û Faîza Derengmayînê ya bi hejmara 3095 (Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun) jî hate guhertin. Heke di peymanê de nehatibe diyarkirin, faîza qanûnî (kanuni faiz) êdî li ser bingeha ji sedî heştêyê rêjeya rêeskontê (reeskont oranı) tê hesabkirin ku Banka Navendî ya Komara Tirkiyeyê (Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası) di 31ê Kanûna sala berê de di karûbarên krediyê yên kurtdem de sepandiye. Ev guhertin dikare bandorê li faîza qanûnî ya ku li ser daxwazên darayî yên karkeran tê meşandin jî bike.

Herwiha bi bendê ku li xala 147an a HMKyê hatiye zêdekirin, hate rêkxistin ku dema di navbera rûniştinan de wekî qaîde nikare ji sê mehan derbas bibe. Di rewşên mecbûrî yên wekî dirêjbûna lêkolîna pisporê dadgehê de, dadwer dikare bi diyarkirina sedema xwe demeke dirêjtir diyar bike. Tê hêvîkirin ku ev rêkxistin alîkariyê bide ku dozên kar zûtir bi encam bibin.

Encam

Rakirina doza daxwaza nediyar stratejiya vekirina dozê di daxwazên darayî yên karkeran de guhertiye. Di serdema nû de doza qismî û îmkana zêdekirinê ya di bendê çaremîn ê xala 109an a HMKyê de derdikevin pêş; lê divê neyê jibîrkirin ku ev îmkan tenê carekê ye û divê heta dawiya lêpirsînê were bikaranîn.

Heke peymana we ya kar bi dawî bûbe an jî hûn difikirin ku daxwazên we yên darayî nehatine dayîn, girîng e ku hûn bêyî ku demên demborînê derbas bibin belgeyên xwe berhev bikin û berî serlêdana navbeynkariyê kalemên daxwazên xwe rast diyar bikin. Ji bo nirxandina rewşa we ya taybet, hûn dikarin ji parêzerekî piştgiriya hiqûqî bistînin.